Mart ayı işgücü istatistikleri dün açıklandı. Aylık veriler çok oynaklık gösteriyor. Bu nedenle çeyrek yıllık ortalamaları inceliyorum. İki grafik veriyorum. İlkinde işgücüne katılma ve istihdam oranlarının seyri gösteriliyor. İkinci grafikte ise işsizlik ve atıl işgücü oranlarının hareketleri yer alıyor. Rasyonele dönüş kod adlı ekonomi programı dönemini ele alıyorum. Grafiklerin başlangıç dönemi 2023’ün ikinci çeyreği. Son veri ise bu yılın ilk çeyreğine ilişkin.

İş aramıyorsanız işgücüne dahil değilsiniz

İşsizlik oranı program döneminde belirgin biçimde azalmış görünüyor. ‘Görünüyor’ dedim; zira hakikat öyle değil. Bu sadece yanıltıcı bir görüntü. Biraz daha ayrıntılı bakınca (bu nedenle iki grafik ve dört göstergenin hareketleri var grafiklerde) neden yanıltıcı olduğu ortaya çıkıyor. Dikkat ederseniz, işgücüne katılma oranı başlangıç dönemine kıyasla daha düşük. İşgücü, işsiz olup iş arayanlarla çalışanların toplamından oluşuyor. İşsiz olmanıza rağmen iş aramıyorsanız, işgücüne dahil değilsiniz.

Bunun farklı nedenleri olabilir. Bir nedeni önemli ve şu: İş bulma umudunu yitirmiş olabilirsiniz. Bu nedenle, bir de atıl işgücü oranına bakmak gerekiyor. Atıl işgücü, iş arayan işsizleri kapsadığı gibi, iş bulma ümidini yitirip iş aramayanları da kapsıyor. Ayrıca, ‘çalışıyor (istihdam edilmiş) grubuna giren ama tam zamanlı çalışmayıp, tam zamanlı bir iş bulduğunda tam zamanlı çalışmaya istekliler de bu grupta. Dolayısıyla, işgücünün düştüğü bu dönemde zaten önemli bir gösterge olan atıl işgücü çok daha önemli bir gösterge haline dönüşüyor. Atıl işgücü oranı program döneminde yukarıya doğru bir eğilim göstermiş. Yılın ilk çeyreği ortalaması yüzde 30,4: Çok yüksek.

Çalışabilir yaştaki nüfusta istihdam oranı çok düşük

(Standart) İşsizlik oranının yanıltıcı olabilmesinin bir nedeni daha var. Çalışabilir yaştaki nüfusun ne kadarının işsiz (ya da çalışır durumda) olduğunu göstermiyor. Sonuçta işgücü çok önemli bir üretim girdisi. “Bir ülke bunu ne kadar kullanıyor?” sorusuna yanıt veremiyor. Bu çerçevede, istihdam oranına bakmak yararlı oluyor. Zira o oran, çalışabilir yaştaki nüfusun ne kadarının istihdam edildiğini gösteriyor. Bu oran mevcut durumda oldukça düşük: yüzde 48,3. Gerçi, çok daha düşük düzeylerde kaldığı yıl sayısı az değil. Ama bu gerçek şu sonucu değiştirmiyor: Önemli bir üretim girdisinin yarısını bile kullanamıyoruz. Bunun temel nedeni malum; kadınların önemli bir kısmı işgücüne katılmıyor. Yenilerde bir de yapay zeka kullanımı nedeniyle bu sorunun ağırlaşması mümkün. Neyse, o ayrı bir tartışma konusu.

Kıssadan hisse şu: Rasyonel dönüş kod adlı ekonomi programı, henüz enflasyonu yüzde 30’un altına düşüremediği gibi (zaten sağlıklı çalışmayan) işgücü piyasasını daha da bozdu.   

Bu köşe yazısı 30.04.2026 tarihinde Nasıl Bir Ekonomi Gazetesi'nde yayımlandı.