İnsansız hava, kara ve deniz araçlarının yaygınlaşması, askerî doktrinlerden üretim kapasitesine, lojistikten karar alma süreçlerine kadar pek çok alanda değişimi beraberinde getiriyor. TEPAV’ın Güvenlik, Savunma ve Savaş Araştırmaları Çalışma Grubu tarafından hazırlanan yazı dizisi, bu dönüşümün teknolojik, stratejik, hukuki ve etik boyutlarını inceleyecek.
Serinin ilk yazısı, “İnsansız Sistemlerin Küresel Düzeni Değiştiren Stratejik Gücü” başlıklı çalışmada, insansız sistemlerin tarihsel gelişimi, farklı kullanım alanları ve otonom teknolojilere geçişin güç dengeleri üzerindeki olası etkileri değerlendirildi.
Araçtan ekosisteme
Çalışmada, insansız sistemlerin etkinliğinin araçların teknik özellikleriyle birlikte sensörler, iletişim bağlantıları, veri işleme kapasitesi ve komuta-kontrol ağları üzerinden değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. “İnsansız”, “uzaktan kumandalı” ve “otonom” kavramları arasındaki farklar açıklanırken, bir araçta insan bulunmamasının o aracın kararlarını kendi başına verebildiği anlamına gelmediğine dikkat çekildi.
Ukrayna savaşı, Karabağ savaşı ve devlet dışı silahlı aktörlerin dron kullanımı gibi örnekler üzerinden, düşük maliyetli ve yaygın biçimde erişilebilen teknolojilerin askerî etkileri incelendi. İnsansız sistemlerin başarısında üretim kapasitesi, eğitim, lojistik, elektronik harp ve askerî doktrinlerin belirleyici rolünü koruduğu belirtildi. Gelecekte güç dengelerini şekillendirecek unsurlar arasında veriyi hızla işleme, çok sayıda sistemi birlikte kullanma ve insanlar ile makineler arasında etkili görev paylaşımı sağlama kapasitesi öne çıkarıldı.
Sivil kullanım ve otonomi
Yazıda, insansız sistemlerin tarım, sağlık, afet yönetimi, haritalama ve lojistik alanlarındaki uygulamalarına da yer verildi. Bu araçların ürettiği verilerin karar süreçlerine bağlanmasının, sivil kullanımdaki ekonomik ve toplumsal etkilerini artırabileceği ifade edildi.
Yapay zekâ ve sürü teknolojilerinin gelişmesiyle bir operatörün birden fazla araca görev verebildiği yapılara geçiş ele alındı. İnsanların genel hedefleri ve kısıtları belirlediği, araçların ise görev dağılımı, rota planlaması ve koordinasyonda daha fazla sorumluluk üstlendiği sistemlerin geleceğine ilişkin değerlendirmeler paylaşıldı.
Yazı dizisinin sonraki bölümlerinde dronların kara, hava ve denizde savaşı nasıl değiştirdiği, düşük maliyetli teknolojilerin asimetrik savaştaki etkileri ve küresel güç dengelerine yansımaları ele alınacak. Otonom silahların kullanımının doğurduğu hukuk, etik ve sorumluluk tartışmaları da serinin konuları arasında yer alacak.
Güvenlik, Savunma ve Savaş Araştırmaları Çalışma Grubu hakkında
TEPAV Güvenlik, Savunma ve Savaş Araştırmaları Çalışma Grubu, küresel, bölgesel ve yerel gelişmeleri güvenlik, savunma, savaş ve silahlı çatışma boyutlarıyla, disiplinler arası bir yaklaşımla inceliyor. Değişen güvenlik anlayışı, savunma mimarisi ve ittifakların yanı sıra savaş ve çatışmaların ortamı ve karakterindeki dönüşüm, grubun temel çalışma alanlarını oluşturuyor.
Nükleer tehditlerden terörizme uzanan farklı tehdit türleri ve hibrit tehditler ile bunlara karşı geliştirilecek caydırıcılık ve savunma yaklaşımları da grubun gündeminde yer alıyor. Çalışmalar; savunma planlaması, lojistik, teknoloji, istihbarat, siber alan ve uzayı kapsarken, güvenlik kurumlarının rolü, kültürü, kapasitesi ve işlevlerine de odaklanıyor.
Çalışma grubu TEPAV Bölge Çalışmalar Programı Danışmanları Nihat Ali Özcan, Erol Başaran Bural ve Araştırmacı Hatice Varol Dağdelen'den oluşmaktadır.
Değerlendirme notuna buradan ulaşabilirsiniz.
